Freblowskie docenianie, czyli pomysły na zakończenie roku (przed)szkolnego

Za kilka dni czeka nas zakończenie roku szkolnego i przedszkolnego, do czego trwają już zapewne wielkie przygotowania. O ile przedszkola zwolnione są z konieczności oceniania swoich podopiecznych, o tyle szkoły są do tego zobowiązane. Celem oceniania jest monitorowanie postępów w nauce, a te niejednokrotnie przychodzą uczniom z niemałym trudem.

Jak zatem docenić ich wysiłek, wkład pracy, zaangażowanie? Jak pokazać tym, którzy nie mają wysokich wyników w nauce, że też są w czymś dobrzy, wartościowi, że widzimy w nich potencjał? Możemy to zrobić na kilka sposobów, które prezentuję poniżej. 

Listy do uczniów

Ostatnio modne, a nawet pożądane stały się listy wychowawców do swoich uczniów. Wiele firm – także tych „edukacyjnych” – oferuje za mniejszą lub większą opłatą gotowe teksty do druku lub ewentualnej personalizacji. O ile sama idea listów do uczniów jest bardzo dobra w swym zamyśle, o tyle dawanie takich samych tekstów wszystkim uczniom uważam za niezbyt dobry pomysł. Przecież każdy uczeń jest inny, wyjątkowy, niepowtarzalny i te listy powinny to właśnie w nich podkreślać! Zamiast tego samego listu do dwudziestuparu uczniów, proponuję jeden, ale do wszystkich i przede wszystkim powinien to być tekst pisany przez wychowawcę, bez sztampowych, sztucznych ogólników, a obfitujący w zabawne sytuacje, ciekawe anegdoty czy ważniejsze wydarzenia z życia klasy/grupy, które podkreślą przynależność wszystkich uczniów/przedszkolaków do zespołu. 

SMS, czyli Słowa Mają Siłę

Mówią, że słowa mają moc, ja jednak uważam, że mają one swoją swoją siłę! Dlatego warto, a nawet trzeba budować naszych podopiecznych i wychowanków właśnie nimi. Jeśli któraś z nas nie ma polotu, czasu albo pomysłu na pisanie długich listów do swoich uczniów, to może warto im wysłać takiego krótkiego SMS-a? Nie, nie mówię tu o wysyłaniu wiadomości tekstowej „na telefon”, a raczej o napisaniu krótkiej wiadomości na jakimś bileciku dołączonym do upominku, czy np. własnoręcznie wykonanej zakładki do książki. Zasada jest tu prosta, nie liczy się ilość słów, a ich jakość (czyt. przekaz) – najlepiej osobisty. 

 

MMS, Moje Miłe Słowa

Innym sposobem na powiedzenie swoim uczniom tego, o czym chcielibyśmy, aby zawsze pamiętali są Miłe Słowa. Swój autorski pomysł wykorzystałam w czasie pandemii w klasie trzeciej, kiedy chciałam dać swoim uczniom prezent świąteczny, a jednocześnie zadbać o ich poczucie przynależności do zespołu klasowego i pokazać wartość każdego z nich. Poprosiłam zatem swoich uczniów o napisanie jednego miłego zdania o każdej osobie z naszej klasy, a następnie zebrałam wszystkie wypowiedzi na temat danej osoby i każdej zrobiłam plakat, który 6 grudnia do niej poprzez MS Teams wysłałam. Był to niezwykle wzruszający prezent, który bardzo dowartościował niektórych z moich uczniów. Może warto wykorzystać go również na koniec roku szkolnego albo na zakończenie przedszkola jako pamiątkę od kolegów i koleżanek z grupy?

Gdyby jednak mimo wszystko ktoś szukał czegoś gotowego, a zarazem wyjątkowego, to mam propozycję dla szkół i przedszkoli w iście freblowskim wydaniu. Chodzi mi tu o:

Freblowskie aforyzmy

Czy pamiętacie wierszyk Sylwii Kustosz z pozycji „Buduję i rymuję” o bryłach z daru 2? 

"Kula, sześcian i walec kiedyś się spotkali,

w jednym do domku zamieszkali.

Chociaż różnią się od siebie,

razem jest im tak, jak w niebie." 

On mi bardzo przypomina każdy zespół klasowy czy grupowy. 

W każdym takim „pudełku” mamy różne bryły: kule, walce i sześciany, które trochę się różnią, ale posiadają jakieś cechy wspólne i na co dzień współdziałają ze sobą. Można zatem porównać dzieci do tych brył w postaci informacji zwrotnej, przekazując im to, co w nich najbardziej wartościowe, np. 

Te oraz inne freblowskie aforyzmy można wykorzystać na zakończenie roku szkolnego jako cytaty na dedykacjach do książek albo dyplomach. Poniżej przedstawiam przykładowe, które mogą was zainspirować do napisania własnych. 

Kolorowe paski, czyli idea promowania wyjątkowości

"Światło rozszczepia się na wszystkie kolory tęczy. I światło edukacji domaga się rozszczepienia na wszystkie kolory." 

Przemek Staroń – psycholog i nauczyciel

Czy tylko uczniowie z najwyższą średnią muszą dostawać świadectwa z czerwonym paskiem? Zdecydowanie nie! A to za sprawą Pani Wioletty Matusiak, która w 2019 r. podczas inauguracji zakończenia roku szkolnego była świadkiem rozmowy 7-letniego Maksymiliana i jego mamy. Chłopiec pytał mamę, co to znaczy „świadectwo z czerwonym paskiem”, a kiedy ta mu wytłumaczyła, że to za osiągnięcia w nauce, on uznał, że wolałby dostać świadectwo z niebieskim paskiem. W trakcie rozmowy z chłopcem pani Wioletta ustaliła, że pasek niebieski mógłby być za osiągnięcia sportowe, a zielony dla badaczy Ziemi i kosmosu. Swoje przemyślenia i pomysł opisała tuż po powrocie do domu na swoim profilu: „Warsztaty dla oświaty”. Tak zaczęła się akcja „pasek dla każdego ucznia/uczennicy”, do której można jak co roku dołączyć. 

Na stronie https://autorskapracowniae.wixsite.com/pasekdlakazdego można pobrać paski do druku, które następnie nakłada się na świadectwo. Paski występują w sześciu kolorach: zielonym, niebieskim, żółtym, różowym, fioletowym i pomarańczowym. Każdej barwie odpowiadają inne talenty i zdolności, które każdy z naszych uczniów posiada. Warto je dostrzec i rozwijać! 

Kolorowe piłeczki – wariant przedszkolny

Przedszkolaki zamiast świadectw mogą dostać dyplomy w określonym kolorze (tu sprawdzą się świetnie przedstawione wyżej aforyzmy freblowskie), a najbardziej kreatywne przedszkolne nauczycielki może zorganizują nawet galę wręczenia kolorowych piłeczek? 

Mogłoby to być np. przedszkolne święto talentów – uroczystość, podczas której każde dziecko poczuje się docenione i wyjątkowe. 

Tu z kolei można wykorzystać wierszyk Sylwii Kustosz w nieco zmodyfikowanej formie, np.: „Dwanaście piłeczek w pudełeczku śpi, czerwoną piłeczkę za dobre maniery dostaniesz Kasiu Ty!” albo „Dwanaście piłeczek w pudełeczku mamy, wszystkim je rozdamy. Każdy talent skrywa w sobie, piłeczka w danym kolorze, oznajmi go wybranej osobie”.

To oczywiście tylko propozycje i inspiracje, a wy możecie je dowolnie modyfikować, dostosowując do swoich potrzeb i możliwości. Pamiętajcie jednak, że dzieci potrzebują czuć się docenione i ważne, i że to właśnie my – nauczyciele – możemy i powinniśmy dawać im to poczucie jak najczęściej.

Materiały i pomysły wykorzystane w artykule pochodzą z mojego wystąpienia nt. ”Podsumowania i planowania – co trzeba docenić, a co warto zmienić” podczas konferencji zorganizowanej przez Froebel.pl pn. „Ostatnia prosta – efektywne i kreatywne sposoby, by dotrwać do wakacji” (13.05.2023).

Czytaj dalej »

Freblowskie zabawy z literami

Kto powiedział, że poznawanie liter musi być nudne? Wcale nie! Wystarczy użyć do tego odpowiednich narzędzi – w tym przypadku darów freblowskich – które naukę zamienią w zabawę. Przedstawiam kilka propozycji do wykorzystania, które - mam nadzieję - zainspirują Was do stworzenia własnych.

1. Odwzorowywanie kształtu liter przy użyciu patyczków z daru 8

Do układania liter drukowanych świetnie nadają się patyczki z daru 8. 

Aby urozmaicić dzieciom to zadanie można wykorzystać do tego celu proste wierszyki, np.:

Cztery patyczki w ręku mamy,

Z nich sprawnie ekran układamy.

Jeden patyczek zabieramy

I pewnym ruchem w "E" zamieniamy.

(D.Heldt)

Potem można poprosić, by dzieci ułożyły obrazy z darów, wykorzystując do tego rymowankę, np.: 

Na ekranie filmy są wyświetlane

z darów pięknie poukładane.

(D.Heldt)

2. Polisensoryczne utrwalanie kształtu poznanych liter

Wprowadzając literę, nie wystarczy przedstawić tylko jej graficznego obrazu i liczyć na to, że dziecko z łatwością go zapamięta. Trzeba mu w tym pomóc poprzez szereg ćwiczeń. Najlepiej, jeśli będą to atrakcyjne zabawy, angażujące nie tylko zmysł wzroku, ale też ruchu.  

• Na dywanie układamy długą linę lub sznurek w kształcie dowolnej litery i prosimy, by dzieci po niej przeszły. Zwracajmy uwagę, by robiły to zawsze od lewej do prawej strony i zaczynając od góry. Zabawę warto przeprowadzić kilkakrotnie.

• Na małej siatce geometrycznej układamy kształt wybranej litery (dobrze jest go przymocować przy pomocy klejących kropelek lub „glutków”, by się nie przesuwał). Zadaniem dziecka jest wodzenie palcem po kształcie litery. Tu także zwracamy uwagę na właściwy kierunek: od lewej do prawej strony, z góry na dół.

3. „Pisanie” sznurkiem

Ciekawą zabawą, która stanowi alternatywę dla „szkolnego” pisania po śladzie jest odtwarzanie prostych wyrazów przy użyciu sznurka z daru 1.2. Jest on na tyle długi, że spokojnie można nim napisać dłuższy wyraz.

4. Rebusy

Przy pomocy darów można tworzyć też rebusy. Wystarczy wyczarować z nich obrazek i przykleić do siatki kropelkami lub „glutkami”, a następnie wydrukować litery. Na zdjęciach rebusy z wyrazem „ul”.

5. Zabawa w czytanie

Gdy dziecko pozna podstawowe litery, z których można budować pierwsze wyrazy, wtedy zaczyna się zabawa w czytanie. Bardzo często w książkowych elementarzach pojawiają się ćwiczenia ze zdaniem: „Mama ma” i obrazkiem do nazwania przez dziecko. Ja proponuję nieco inną (bardziej atrakcyjną dla dziecka) wersję tego zadania. Niech dziecko samo stworzy obrazek tego, co „mama ma”.

6.  Alfabet do wypełniania małymi walcami z daru 10

W internecie znajdziemy mnóstwo obrazków – w tym alfabet - do wyklejania plasteliną. Zamiast plasteliny proponuję użyć małych walców z daru 10. Dlaczego? Ponieważ będzie to niekończąca się zabawa (tę samą kartkę możemy użyć kilkukrotnie). Poza tym jest do doskonałe ćwiczenie kształcące precyzję ruchów, koordynację wzrokowo-ruchową oraz chwyt pęsetowy.

Dobrej zabawy!

Czytaj dalej »

Prawa dziecka w koncepcji pedagogicznej F. Froebla

20 listopada w wielu szkołach i przedszkolach obchodzony będzie Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka. Z tej okazji zachęcam do poznania praw dziecka zawartych w koncepcji F. Froebla.

W swojej koncepcji Froebel podkreślał nie tylko rolę zabawy w rozwoju dziecka, ale także zwracał uwagę na ważne w dzisiejszym świecie prawa i wartości: WOLNOŚCI i SZACUNKU. Ten ostatni stanowi zdaniem Froebla podstawę relacji dorosłego i dziecka. Szacunek jest wyrazem życzliwości do dziecka oraz poszanowania dla jego wolności. 

Życzliwość w ujęciu Froebla jest rozpatrywana w szerszym niż dziś kontekście. Wykracza ona poza ramy uprzejmości względem dziecka i ujawnia w obdarzaniu go swoja uwagą, poświęcaniu mu czasu, zapewnieniu poczucia bezpieczeństwa i tworzeniu warunków do prawidłowego rozwoju. 

Podobnie jest z szacunkiem. Według Froebla wyraża się on w respektowaniu i zaspokajaniu potrzeb poznawczych dziecka, stworzeniu warunków do kontaktu z naturą i możliwości obcowania z jej darami, a także zapewnienie zabawek stymulujących rozwój dziecka. 

Życzliwość i szacunek wobec dziecka to główne, ale nie jedyne założenia w koncepcji Froebla. Niemiecki pedagog postrzega dziecko jako jednostkę indywidualną, w pełni wolną i akceptowaną przez innych. Wolność to naturalne i podstawowe prawo dziecka. Wiąże się ono z respektowaniem woli i własnego zdania dziecka, realizowaniem jego potrzeb, pragnień i marzeń oraz prawa do zabawy. 

Samo dzieciństwo i związana z nim zabawa w koncepcji Froebla jest także cennym darem – najważniejszym i niepowtarzalnym okresem w życiu dziecka, który rządzi się własnymi prawami, w tym m.in. do: niczym nieskrępowanej ekspresji, eksploratywności i swobodnej zabawy. Dlatego też nauczyciel nie może i nie powinien w dominujący sposób ingerować w zabawę dziecka i jego proces uczenia się w niej. Będzie to równoznaczne z ograniczeniem wolności dziecka. 

Na koniec warto wspomnieć o freblowskim prawie do jedności w różnorodności – TOLERANCJI dla odmiennych poglądów, przekonań i postaw innych ludzi, każdego człowieka i wzmacnianiu naturalnej więzi łączącej go z naturą, ludźmi i światem. Warto o nich pamiętać nie tylko przy okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Dziecka.

Bibliografia: 

- Bilewicz-Kuźnia B., "Dar zabawy. Metodyka i propozycje zadań z dziećmi wg założeń pedagogicznych Froebla", Lublin 2014

Czytaj dalej »

DZIEŃ DINOZAURA

Już za kilka dni (26 lutego) obchodzić będziemy w naszych przedszkolach Dzień Dinozaura.  Poniżej przedstawiam kilka propozycji aktywności we freblowskich grupach zabawowo-zadaniowych.

„Zabawa w paleontologów”  - zabawa manipulacyjna

Ciekawą i bardzo lubianą przez dzieci zabawą jest zabawa w paleontologów. Jest ona nieskomplikowana i prosta w przygotowaniach. Do miseczki lub plastikowego przezroczystego pojemnika wsypujemy piasek lub inny „materiał sypki” (ja użyłam bułki tartej), w którym chowamy wycięty z papieru szkielet dinozaura. Zadaniem dzieci jest odnalezienie go przy użyciu pędzelka i pęsety. Wybór tych narzędzi jest nieprzypadkowy – cel zabawy to rozwijanie motoryki małej, wdrażanie do trzymania narzędzi  w dłoni w sposób prawidłowy, a także wyrabianie chwytu pęsetowego. Dla dzieci było to atrakcyjne utrudnienie zabawy, którego nie odczuły jako cel dydaktyczny. I o to mi chodziło.

„Głodny dinozaur” – zabawa matematyczna

Dzieci  doskonale znają największego i najgroźniejszego dinozaura T-rexa. Wiedzą też, że był mięsożercą, który miał ogromny apetyt na steki (wiem, tu troszkę podkoloryzowałam, ale tylko po to, by wprowadzić dzieci w stan zaciekawienia). Wydrukowałam zdjęcia steków i ułożyłam w dwóch zbiorach: po lewej i prawej stronie (od razu utrwalałam strony), dzieci przeliczały elementy w obu zbiorach i określały gdzie jest więcej, a gdzie mniej steków. Następnie z dwóch patyczków z daru 8 ułożyłam paszczę Tyranozaura (znak większości) i powiedziałam, że T-rex odwróci paszczę w stronę, na której jest więcej steków. Zabawę powtarzałam kilkakrotnie.

„Owal i dinozaur” – zabawa twórcza

Utrwalając z dziećmi figury geometryczne, rozdałam im kartki A4 z wydrukowanym konturem owalu. Poprosiłam je, by zamieniły tę figurę w dinozaura przy pomocy darów freblowskich.

„Od jajka do dinozaura” – zabawa badawcza

Ciekawą i bardzo atrakcyjna zabawą, którą można przeprowadzić w kąciku badawczym jest obserwacja wykluwania się dinozaura z jajka. Jajka można kupić w przystępnej cenie (od 1,50 – małe do 6,50 - duże) w różnych sklepach internetowych. Zabawa jest prosta i nie wymaga wielkich przygotowań. Wystarczy do pojemnika szklanego z wodą wrzucić jajka i czekać na wyklucie się dinozaurów. Ponieważ jest to proces kilkugodzinny, najlepiej przeprowadzić tę zabawę z samego rana tak, aby dzieci w ciągu dnia mogły obserwować zachodzące zmiany: jaka troszkę pęcznieją i powoli zaczynają pękać, aż ostatecznie przepoławiają się i wykluwają  się z  ich maleńkie dinozaury.

Życzę twórczej i radosnej zabawy w ten wyjątkowy dzień!

Czytaj dalej »

Układanie sekwencji rytmicznych – dostrzeganie regularności i cykliczności pór roku, miesięcy, dni tygodnia, dnia i nocy

Początek roku i związana z nim zmiana daty to świetna okazja do budowania w umysłach dzieci pojęcia czasu. Właśnie dlatego w tym okresie  w przedszkolach króluje tematyka  związana z tym zagadnieniem. 

Czas jest pojęciem abstrakcyjnym i dlatego tak trudno jest go dzieciom uzmysłowić.  Nie można go zobaczyć, ale można dostrzec jego upływ w postaci zmian pór roku, miesięcy, dni tygodnia, dnia i nocy. Tę cykliczność warto dzieciom pokazywać w sposób obrazowy, wykorzystując do tego celu freblowskie dary, i tym samym przełożyć regularność jednej reprezentacji na inną. Poniżej przedstawiam kilka propozycji do wykorzystania w pracy z dziećmi - mam nadzieję, że zainspirują one was do tworzenia własnych.

Chyba każdy, kto kiedykolwiek pracował z darami F. Froebla zna rymowankę Sylwii Kustosz ukazującą cykliczność pór roku: „Wiosna, lato, jesień, zima, nic pór roku nie zatrzyma”. Moje dzieci też ją znają, ale postanowiłam im ją zobrazować przy pomocy darów.

Cztery łuki z daru 5P, które po złączeniu ze sobą tworzą pierścień, symbolizują rok, który dzieli się na cztery pory roku. Kolory kul z daru 1.1 odpowiadają porom roku: zielona to wiosna, żółta – lato, czerwona (lub pomarańczowa) – jesień, niebieska – zima. Kolejność następowania po sobie pór roku pokazują sześciany z cyframi od 1 do 4 z daru 5P.

             

  

Chcąc utrwalić u dzieci umiejętność dostrzegania cykliczności pór roku przełożyłam ją z jednego zakresu działania na drugi.

Tu także wykorzystałam kule z daru 1.1 i sześciany z daru 5P.

Następnie poprosiłam dzieci o odtworzenie zaprezentowanej wcześniej sekwencji rytmicznej przy pomocy samych kul z daru 1.1 i nawleczenie ich na sznurek.

Uwaga! Przy tym ćwiczeniu trzeba pamiętać, że rytm pór roku należy odtworzyć co najmniej trzy razy, by można było go nazwać sekwencją rytmiczną!

          

     

Dla jeszcze lepszego zobrazowania regularności i cykliczności pór roku można gotową sekwencję rytmiczną połączyć tworząc okrąg.

Doskonałym przykładem przełożenia jednej reprezentacji na drugą jest odtworzenia kalendarza za pomocą freblowskich darów.

Na siatce geometrycznej ułożyłam sześciany z cyframi od 1 do 7, które wskazywały kolejność dni tygodnia. Dzieci wybrały kolory okrągłych płytek z daru 7 – dla każdego dnia tygodnia inny: fioletowy był poniedziałek, niebieski - wtorek, czarny – środa, zielony – czwartek, żółty – piątek, pomarańczowy – sobota, czerwony – niedziela. Zadaniem dzieci było odtworzenie kalendarza na styczeń, który rozpoczął się we wtorek i  skończy 31 dnia wypadającym w czwartek. Celem tego ćwiczenia było utrwalenie znajomości dni tygodnia i ich kolejności, a także dostrzeganie ich cykliczności.

Za pomocą darów freblowskich można równie dobrze zobrazować dzieciom rytm dobowy, czyli  regularność następowania po sobie dnia i nocy.

Na siatce geometrycznej układamy okrągłe płytki z daru 7: żółte symbolizują dzień, czarne noc. Dzięki temu ćwiczeniu dzieci dostrzegają, że poszczególne dni tygodnia oddziela od siebie noc, która też jest częścią jednego dnia (doby). Jest to ważne, bo dzieci dosłownie rozumieją pojęcie dnia jako pory, kiedy świeci słońce. Początkowo warto jednak dzieciom poszczególne dni, czyli rytmy oddzielić patyczkami z daru 8. Z czasem, gdy regularność tę wychwycą będą one już niepotrzebne.

O tym, że trzeba dzieci wspomagać w wychwytywaniu regularności przekonuje profesor E. Gruszczyk-Kolczyńska pisząc, że „pojęcia i umiejętności kształtowane w edukacji matematycznej dzieci bazują na zdolności do wychwytywania regularności i korzystania z niej.” (E. Gruszczyk – Kolczyńska, J. Kozieł „Zastosowanie darów Froebla w dziecięcej matematyce”, Lublin 2017, s.55. )

Czytaj dalej »